İş kazaları, çalışma hayatının ne yazık ki sık karşılaşılan ve ciddi sonuçlar doğurabilen unsurlarındandır. Türk hukuk sisteminde, iş kazası geçiren işçilerin korunması ve haklarının güvence altına alınması amacıyla hem 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hem de 4857 sayılı İş Kanunu çeşitli düzenlemeler içermektedir. Bu kapsamda, iş kazası geçiren bir işçi hem sosyal güvenlik hukuku hem de özel hukuk kapsamında bazı haklara sahiptir. Bu makalede, bu haklara ve başvuru yollarına genel olarak yer verilecektir.
- İş Kazasının Tanımı ve Bildirimi
5510 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca bir olayın iş kazası sayılabilmesi için;
- Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
- İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle,
- İşverenin verdiği görevle işyeri dışında başka bir yerde,
- Emziren sigortalı kadının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
- İşe gidiş-geliş sırasında (servisle ulaşım da dahil olmak üzere)
meydana gelen ve sigortalının bedenen ya da ruhen engelli hâle gelmesine neden olan olaylar iş kazası olarak değerlendirilir.
İşveren, kazayı en geç 3 iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) bildirmekle yükümlüdür. Bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi hâlinde idari para cezası uygulanır.
- SGK Nezdinde Haklar
İş kazası geçiren sigortalı işçi, SGK’ya yapılacak bildirim sonucunda aşağıdaki haklardan yararlanabilir:
- Geçici İş Göremezlik Ödeneği: İş kazası nedeniyle rapor alan işçiye, istirahat süresince SGK tarafından günlük geçici iş göremezlik ödeneği verilir.
- Sürekli İş Göremezlik Geliri: Kaza sonucu kalıcı bir sakatlık söz konusuysa, SGK tarafından sürekli gelir bağlanır.
- Sağlık Giderlerinin Karşılanması: Tedavi giderleri SGK tarafından karşılanır.
- Hak sahiplerine gelir bağlanması: İşçinin kaza sonucu vefatı hâlinde, geride kalan eş, çocuk ve belirli şartlarda anne-babaya aylık bağlanabilir.
- Cenaze Ödeneği: Ölüm halinde cenaze masrafları için ödenek verilir.
- İşverene Karşı Maddi ve Manevi Tazminat Davası
İş kazasına işverenin kusurunun sebep olması durumunda, işçi veya vefat etmişse yakınları, Türk Borçlar Kanunu ve İş Kanunu çerçevesinde maddi ve manevi tazminat talep edebilir.
Maddi tazminat kapsamında:
- Tedavi giderleri,
- Kazanç kaybı (çalışamadığı süreler),
- Sürekli iş göremezlik hâlinde gelir kaybı,
- Ölüm hâlinde destekten yoksun kalma tazminatı
- Manevi tazminat kapsamında:
- İş kazasının ruhsal etkileri nedeniyle duyulan acı ve üzüntünün karşılığı olarak tazminat talep edilebilir.
- Yetkili mahkeme, işverenin bulunduğu yer veya kazanın meydana geldiği yer iş mahkemesidir. (İş Mahkemesi Kanunu m. 6)
- Ceza Sorumluluğu
İş kazası, işverenin ya da işveren vekilinin kusuruyla meydana gelmişse ve bu kusur sonucu işçi yaralanmış ya da ölmüşse, Türk Ceza Kanunu uyarınca taksirle yaralama veya taksirle ölüme neden olma suçlarından cezai sorumluluk doğabilir.
İşçinin veya yakınlarının savcılığa suç duyurusunda bulunmaları mümkündür. Savcılık, soruşturma başlatarak kamu davası açabilir.
- Hizmet Tespiti Davası
İş kazası geçiren bir işçinin SGK’ya bildirimi yapılmamışsa, sigortasız çalıştırılmışsa, işçi veya mirasçıları tarafından hizmet tespiti davası açılarak bu sürenin sigortalı olarak kabulü sağlanabilir.
Güncel Yargıtay Kararları ve Uygulamalar
Gerçek Ücretin Esas Alınması: Yargıtay, iş kazası sonucu sürekli iş göremezlik nedeniyle sigortalının maddi tazminatının hesaplanmasında, işçinin gerçek ücretinin esas alınması gerektiğine hükmetmiştir. Bu, işverenin bordroda düşük ücret göstermesi durumunda dahi, işçinin fiilen aldığı ücretin dikkate alınacağı anlamına gelir.
Kusur Raporunun Önemi: İş kazalarında tarafların kusur oranlarının belirlenmesi, tazminat miktarını doğrudan etkiler. Yargıtay, kusur raporlarının objektif ve detaylı bir şekilde hazırlanmasının önemini vurgulamaktadır.
Manevi Tazminatın Kapsamı: Yargıtay, iş kazası sonucu oluşan manevi zararların tazmininde, olayın özelliklerini ve tarafların durumunu göz önünde bulundurarak uygun bir miktar manevi tazminata hükmedilmesi gerektiğini belirtmiştir.
Mevzuat Değişiklikleri ve Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
Zamanaşımı Süresi: İş kazalarından kaynaklanan tazminat davalarında zamanaşımı süresi, kazanın meydana geldiği tarihten itibaren 10 yıldır. Ancak, işçinin maluliyeti veya ölümünün daha sonra ortaya çıkması durumunda, bu süre farklılık gösterebilir.
İbraname Geçerliliği: İş kazası sonrası işveren tarafından alınan ibranamelerin geçerliliği, Yargıtay kararlarıyla sınırlandırılmıştır. Özellikle, ibranamenin işçinin haklarını tam olarak bilerek ve özgür iradesiyle imzalaması durumunda geçerli olacağı belirtilmiştir.
İlgili Kanun Maddeleri
- 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
Madde 13 – İş Kazasının Tanımı: Bu madde, iş kazasının hangi durumlarda meydana geldiğini tanımlar. Örneğin, sigortalının işyerinde bulunduğu sırada veya işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle meydana gelen kazalar iş kazası sayılır.
Madde 14 – Meslek Hastalığı: Sigortalının çalıştığı işin niteliğine göre tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı hastalıklar meslek hastalığı olarak kabul edilir.
Madde 21 – İşverenin Sorumluluğu: İş kazası veya meslek hastalığı, işverenin kastı veya ihmali sonucu meydana gelmişse, SGK tarafından yapılan ödemeler işverene rücu edilir.
Madde 23 – Sigortalı Bildirimi: İşveren, sigortalı çalıştırmaya başladığında, çalışmaya başlamadan önce sigortalıyı SGK’ya bildirmekle yükümlüdür.
- 4857 Sayılı İş Kanunu
Madde 77 – İş Kazası ve Meslek Hastalığının Bildirimi: İşveren, işyerinde meydana gelen iş kazasını ve tespit edilen meslek hastalığını en geç iki iş günü içinde yazılı olarak ilgili bölge müdürlüğüne bildirmek zorundadır.
- Türk Borçlar Kanunu
Madde 49 – Haksız Fiil Sorumluluğu: Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişi, bu zararı gidermekle yükümlüdür. İlgili Kanun Maddeleri
- 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
Madde 13 – İş Kazasının Tanımı: Bu madde, iş kazasının hangi durumlarda meydana geldiğini tanımlar. Örneğin, sigortalının işyerinde bulunduğu sırada veya işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle meydana gelen kazalar iş kazası sayılır.
Madde 14 – Meslek Hastalığı: Sigortalının çalıştığı işin niteliğine göre tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı hastalıklar meslek hastalığı olarak kabul edilir.
Madde 21 – İşverenin Sorumluluğu: İş kazası veya meslek hastalığı, işverenin kastı veya ihmali sonucu meydana gelmişse, SGK tarafından yapılan ödemeler işverene rücu edilir.
Madde 23 – Sigortalı Bildirimi: İşveren, sigortalı çalıştırmaya başladığında, çalışmaya başlamadan önce sigortalıyı SGK’ya bildirmekle yükümlüdür.
- 4857 Sayılı İş Kanunu
Madde 77 – İş Kazası ve Meslek Hastalığının Bildirimi: İşveren, işyerinde meydana gelen iş kazasını ve tespit edilen meslek hastalığını en geç iki iş günü içinde yazılı olarak ilgili bölge müdürlüğüne bildirmek zorundadır.
- Türk Borçlar Kanunu
Madde 49 – Haksız Fiil Sorumluluğu: Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren kişi, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Zarar verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa bile, ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar veren de, bu zararı gidermekle yükümlüdür.
SONUÇ
İş kazası geçiren işçilerin, hem sosyal güvenlik hukuku hem de özel hukuk kapsamında çeşitli hakları ve başvuru yolları mevcuttur. Bu hakların korunması, özellikle hak düşürücü süreler ve zamanaşımı süreleri dikkate alındığında, bilinçli ve zamanında atılacak adımlarla mümkündür. Bu süreçte bir avukatın desteği ile hareket edilmesi, hak kayıplarını önlemek açısından son derece önemlidir.
Bu bilgi genel niteliktedir ve spesifik hukuki tavsiye yerine geçmez. Detaylı bilgi ve yönlendirme için iletişime geçebilirsiniz.
#tersane #işçi #işkazası #tuzla #fabrika #işveren #kaza #işçihakları #pendik #istanbul #avukat #hukuk #işyeri #hak #işçiavukatı #tuzlaavukat #avukatlazım