Şirket kuruluşunda imzalanan sözleşme, yalnızca ticaret siciline sunulacak bir belge değildir. Şirketin yönetimini, ortakların haklarını ve bazı durumlarda pay devrinin sınırlarını belirleyen temel metindir. Bu nedenle anonim şirketlerde esas sözleşme, limited şirketlerde şirket sözleşmesi hazırlanırken hem zorunlu kayıtlar hem de ortaklığın geleceği düşünülmelidir.
Zorunlu bilgilerin doğru yazılması
Şirketin ticaret unvanı, merkezi, işletme konusu ve sermaye yapısı sözleşmenin temel unsurları arasındadır. Şirket türüne göre paylara, yönetime ve temsile ilişkin düzenlemeler de yer alır. Kuruluş işlemlerinin MERSİS üzerinden başlatılması bu hükümlerin içerik kontrolünü gereksiz kılmaz.
Ticaret unvanı mevzuata uygun seçilmeli; faaliyet konusu şirketin planladığı işi anlaşılır biçimde yansıtmalıdır. İzne veya ruhsata tabi bir faaliyet söz konusuysa, esas sözleşmede bu faaliyete yer verilmesi ayrıca gereken iznin yerine geçmez.
Sermaye ve ortaklık oranları açık olmalı
Kimlerin hangi sermaye payını taahhüt ettiği, sermayenin nakdî mi ayni mi getirileceği ve paylara ilişkin temel kayıtlar net olmalıdır. Ortaklar arasındaki ekonomik katkı her zaman sadece sermaye tutarıyla sınırlı değildir; ancak kişisel emek, yönetim hizmeti veya gelecekte verilecek destek gibi konuların hukuken sermaye sayılıp sayılamayacağı şirket türüne göre incelenmelidir.
Bir ortağın daha fazla çalışacak olması, kendiliğinden daha fazla oy veya karar yetkisi sahibi olacağı anlamına gelmez. Yetki ve hakların dayanağı kanun, şirket sözleşmesi ve ilgili organ kararlarıdır.
Yönetim ve temsil yetkisi ayrımı
Şirket içinde bir kararın kim tarafından alınacağı ile şirketin üçüncü kişilere karşı kim tarafından temsil edileceği aynı konu değildir. Limited şirkette müdürler, anonim şirkette yönetim kurulu temel yönetim ve temsil organıdır. Birden fazla yetkili bulunacaksa birlikte imza, temsil yetkisinin kapsamı ve karar alma usulleri hukuken mümkün sınırlar içinde planlanmalıdır.
Şirket içi görev paylaşımını düzenleyen her hükmün üçüncü kişilere karşı ileri sürülebileceği varsayılmamalıdır. Temsil yetkisinin sınırlandırılması ve tescilin etkisi bakımından özel kurallar bulunur.
Pay devri ve ortaklıktan ayrılma hükümleri
Ortaklar arasında en çok uyuşmazlık çıkarabilen konulardan biri, bir kişinin payını satmak veya ortaklıktan ayrılmak istemesidir. Limited şirket sözleşmesinde pay devrine ilişkin sınırlamalar, önalım, geri alım veya alım hakları kanuni çerçevede düzenlenebilir. Bazı hükümler ancak şirket sözleşmesine konulduklarında bağlayıcı olur.
Anonim şirkette pay devrine ilişkin hükümler ise farklı bir sistem içinde değerlendirilir. Nama yazılı paylarda kanunun izin verdiği bağlam hükümleri ile hamiline yazılı paylara ilişkin düzen farklıdır. Limited şirket için hazırlanmış bir pay devri maddesinin anonim şirket esas sözleşmesine aynen alınması uygun olmayabilir.
Ek ödeme, rekabet yasağı ve özel haklar
Limited şirkette ortaklara ek ödeme veya yan edim yükümlülüğü getirilmesi, belirli ortaklara veto hakkı tanınması ya da rekabet yasağının özel biçimde düzenlenmesi söz konusu olabilir. Bu tür hükümler Türk Ticaret Kanunu’nun izin verdiği sınırlar içinde açıkça ele alınmalıdır. Belirsiz, aşırı geniş veya birbirine aykırı düzenlemeler ortaklık ilişkisini karmaşıklaştırabilir.
Her şirketin bu hükümlere ihtiyacı bulunmaz. Önemli olan, sözleşmeye mümkün olan en fazla maddeyi eklemek değil, ihtiyaç duyulan hukuki yapıyı anlaşılır biçimde oluşturmaktır.
Hazır sözleşme şablonları neden yeterli olmayabilir?
Bir şablon zorunlu kuruluş bilgilerini karşılayabilir; fakat iki kurucunun eşit pay sahibi olması, aile üyelerinin ortaklığı, yatırımcının sonradan katılması veya yönetimin üçüncü kişilere bırakılması gibi özel durumları bütünüyle düzenlemeyebilir. Bu konularda belirsizlik kaldığında ortaklar arasında karar alma güçlüğü yaşanabilir.
Örneğin şirketin bütün işlemlerinde iki müdürün birlikte imza atması isteniyorsa bu düzenin günlük faaliyet üzerindeki etkisi de değerlendirilmelidir. Hızlı işlem ihtiyacıyla denetim isteği arasında şirketin büyüklüğüne uygun bir denge kurulması gerekir.
Sözleşme değiştirilebilir mi?
Şirket sözleşmesi kuruluşta belirlenmiş olsa da daha sonra kanuni koşullara göre değiştirilebilir. Ancak değişiklik için ilgili şirket organının kararı, gerekli nisapların sağlanması ve bazı durumlarda ticaret siciline tescil ve ilan gerekir. Bu nedenle önemli konuların kuruluşta düşünülmesi işlem yükünü azaltabilir.
Şirket ana sözleşmesinin hukuki niteliği ile ticari sözleşmelerin hazırlanması aynı hizmet değildir. Kuruluş ve ortaklık yapısına ilişkin konular Şirketler Hukuku ve Ticari Hukuk Danışmanlığı alanıyla; şirketin müşterileri ve tedarikçileriyle yapacağı sözleşmeler ise Sözleşme Hazırlama ve Hukuki Sözleşme İnceleme alanıyla ilişkilidir.
Karar nisapları ve olası çıkmazlar
Ortaklar şirketi birlikte kurarken çoğunlukla uyum içinde hareket eder. Ancak eşit oy gücünün bulunduğu veya belirli konuların ağırlaştırılmış nisaplara bağlandığı durumlarda karar alınamaması ihtimali ortaya çıkabilir. Hangi konuların kanunen genel kurula bırakıldığı, hangi kararlar için özel çoğunluk gerektiği ve sözleşmede kanuni sınırlar içinde hangi farklı düzenlemelerin yapılabileceği önceden değerlendirilmelidir.
Örneğin ortaklardan birinin yönetimden çekilmesi, şirket merkezinin değiştirilmesi veya yeni sermaye ihtiyacı doğması hâlinde hangi organın karar alacağı belirsiz kalmamalıdır. Sözleşmede yer alan bir veto hakkı da işleyişi tamamen durduracak şekilde tasarlanmamalıdır.
Sözleşmenin sonraki işlemlerle uyumlu kalması
Kuruluş sözleşmesiyle başlayan hukuki çerçeve, şirketin kararları ve sicil kayıtlarıyla birlikte işler. Sonradan yapılan pay devri, yönetici değişikliği veya sermaye artırımı nedeniyle sözleşmenin bazı bölümleri güncelliğini yitirebilir. Bu yüzden yalnızca tescilde kullanılan ilk metni saklamak yeterli değildir; güncel sözleşmenin ve ilgili kararların birbirini doğrulaması önemlidir.
1 Ocak 2026’dan itibaren kurulan şirketlerde pay defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defterinin elektronik ortamda tutulması gerekliliği de kayıt düzenine ilişkin güncel konulardan biridir.
Kaynaklar
Bu içerik yalnızca genel hukuki bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Spesifik durumlar için mutlaka bir avukata danışınız!

Yorumlar
Musa
Dediklerinize katılıyorum. Gayet güzel özetlemişsiniz. Özellikle pay devri, yönetim yetkisi ve karar nisapları gibi kuruluş aşamasında çoğu zaman gözden kaçan konulara değinilmesi önemli. Şirket kurulurken yalnızca bugünkü ihtiyaçları değil, ileride yaşanabilecek ortaklık anlaşmazlıklarını da düşünmek gerektiğini güzel açıklamışsınız. Emeğinize sağlık.