Şirket kurmak yalnızca ticaret siciline başvurmaktan ibaret değildir. Kurucuların hangi şirket türünü seçeceği, sermayeyi nasıl karşılayacağı, yönetim ve temsil yetkisini kimlere vereceği, ortaklıktan ayrılma hâlinde hangi kuralların uygulanacağı kuruluş aşamasında değerlendirilmelidir. Başlangıçta yeterince düşünülmeyen bir sözleşme hükmü, şirket faaliyet göstermeye başladıktan sonra ortaklar arasında uyuşmazlığa dönüşebilir.
Şirket kuruluşu ve ticaret sicili işlemlerinde hukuki danışmanlık; şirket yapısının belirlenmesi, kuruluş sözleşmesinin incelenmesi, karar ve belgelerin hazırlanması, tescil aşamasında hukuki koşulların değerlendirilmesi ile sonraki yapısal değişikliklerin ele alınmasını kapsar. Mali ve vergisel konular ise gerektiğinde ilgili meslek mensuplarıyla birlikte değerlendirilir.
Şirket kurmadan önce hangi konular kararlaştırılmalı?
İlk karar limited şirket mi, anonim şirket mi kurulacağıdır. İki tür de ayrı tüzel kişiliğe sahip sermaye şirketidir; ancak organları, pay devri kuralları ve sermaye yapıları aynı değildir. Ticaret Bakanlığının yayımladığı bilgiler uyarınca, Ekim 2026 itibarıyla limited şirketlerde asgari esas sermaye 50.000 TL, anonim şirketlerde ise 250.000 TL’dir. Kayıtlı sermaye sistemini kabul eden halka açık olmayan anonim şirketlerin başlangıç sermayesi en az 500.000 TL olmalıdır.
Sermaye tutarı tek başına tercih sebebi değildir. Ortak sayısı, ileride yatırımcı alınması ihtimali, şirketin faaliyet konusu ve payların devredilebilirliği de önemlidir. Özellikle birden fazla ortakla kurulacak şirketlerde kararların nasıl alınacağı ve yönetime ilişkin yetkilerin nasıl paylaşılacağı açık biçimde belirlenmelidir.
Kuruluş sözleşmesinin hukuki incelemesi
Şirket sözleşmesi veya anonim şirketler bakımından esas sözleşme, kuruluşun temel belgesidir. Ticaret unvanı, merkez, işletme konusu, sermaye ve yönetim düzeni gibi zorunlu kayıtları içerir. Bununla birlikte yalnızca hazır bir şablonu doldurmak, her ortaklığın ihtiyaçlarını karşılamayabilir.
Örneğin limited şirkette esas sermaye paylarının devri sınırlandırılabilir; belirli koşullarda ortaklara önalım veya alım hakkı tanınabilir. Bu tür hükümler daha sonra yeni ortak alınmasını veya bir ortağın ayrılmasını doğrudan etkiler. Anonim şirkette ise pay türü ve kanunun izin verdiği devir sınırlamaları ayrıca değerlendirilir.
Kuruluş sözleşmesi üzerinde çalışılırken yalnızca bugünkü ortaklık oranlarına değil, olası sermaye artırımlarına, yönetim değişikliklerine ve ortaklar arasındaki görüş ayrılıklarına da bakılması yararlıdır.
MERSİS ve ticaret sicili süreci
Türkiye’de ticaret siciline ilişkin kuruluş ve değişiklik başvuruları Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) üzerinden yürütülür. Genel süreç, şirket türünün ve unvanın belirlenmesi, kuruluş sözleşmesinin hazırlanması, imza ve gerekli diğer belgelerin tamamlanması, ticaret sicili müdürlüğüne başvuru ve tescil aşamalarından oluşur.
Belgeler şirket türüne, kurucuların gerçek veya tüzel kişi olmasına ve sermayenin nakdî ya da ayni olarak konulmasına göre değişir. Örneğin taşınmaz veya başka bir ayni sermaye unsurunun getirilmesi, değerleme ve ilgili siciller bakımından ek işlemler doğurabilir. Bazı faaliyet alanlarında kuruluş öncesi izin veya uygun görüş alınması da gerekebilir.
Ticaret siciline tescil, şirkete ilişkin temel bilgilerin hukuken kayda geçirilmesini sağlar. Ancak tescilden sonra vergi, sosyal güvenlik, muhasebe, ruhsat ve faaliyet alanına özgü yükümlülüklerin ayrıca takip edilmesi gerekir. Bu aşamaların tümü tek bir tescil işlemiyle tamamlanmış sayılmaz.
Kuruluş sonrası ticaret sicili işlemleri
Bir şirket faaliyete geçtikten sonra ortaklık yapısı, müdür veya yönetim kurulu üyeleri, temsil yetkisi, merkez adresi ve sermaye gibi bilgilerde değişiklik olabilir. Değişikliğin niteliğine göre karar alınması, sözleşme tadili, tescil ve ilan işlemleri gündeme gelir.
Her değişiklik aynı usule tabi değildir. Örneğin limited şirket pay devri ile anonim şirket pay senedi devri farklı kurallara bağlıdır. Bu nedenle işlemden önce şirket türünün, mevcut sözleşmenin ve ilgili sicil kaydının birlikte incelenmesi gerekir.
Hukuki danışmanlık hangi aşamalarda gündeme gelir?
Birden fazla kurucunun hak ve yükümlülüklerini belirlemek, yabancı veya tüzel kişi ortakların katılımını değerlendirmek, yönetim yetkisini düzenlemek ya da kuruluş sırasında ayni sermaye getirmek isteyen kişiler hukuki değerlendirmeye ihtiyaç duyabilir. Ticaret sicilinin belge eksikliği veya hukuki aykırılık gerekçesiyle işlem yapmaması durumunda da ret nedeninin ve izlenebilecek yolların ayrıca incelenmesi gerekir.
Av. Necmi Sefa Vural’ın Şirketler Hukuku ve Ticari Hukuk Danışmanlığı hizmet alanı kapsamında, şirket kuruluş belgelerinin ve ortaklık düzeninin hukuki açıdan değerlendirilmesi mümkündür. Somut işlemde hangi belge ve koşulların gerektiği, kurulacak şirketin özelliklerine göre belirlenir.
Kuruluşta karar defterleri ve elektronik kayıt düzeni
Şirket kuruluşunda hangi ticari defterlerin tutulacağı da planlanmalıdır. Ticaret Bakanlığının duyurduğu Elektronik Ticari Defter Sistemi (ETDS) uygulamasına göre, 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren kuruluşu tescil edilen şirketlerde pay defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defteri elektronik ortamda tutulur. Kuruluşun tesciliyle sistemde ilgili defterler kullanıma açılır. Diğer defterler bakımından geçerli kurallar ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu değişiklik, ortaklık yapısına ilişkin kayıtların güvenilir ve düzenli tutulmasının önemini artırır. Örneğin pay sahipliği değişikliğiyle ilgili karar alınması, gerekli sicil işlemlerinin yapılması ve defter kayıtlarının güncellenmesi farklı aşamalardır. Bunlardan birinin tamamlanmış olması diğer işlemlerin kendiliğinden gerçekleştiği anlamına gelmez.
Ticaret sicilinde işlem reddedilirse
Ticaret sicili müdürlüğü başvuruda eksiklik veya hukuki uygunsuzluk tespit ederse işlem tamamlanmayabilir. Böyle bir durumda öncelikle gerekçenin ve istenen belgelerin belirlenmesi gerekir. Bazı sorunlar belge veya kararın düzeltilmesiyle giderilebilir; hukuki uyuşmazlık içeren konular ise ayrı bir inceleme gerektirebilir. İşlemin niteliği ve ret gerekçesi bilinmeden tek bir çözüm yolu önerilemez.
Şirket kuruluşunda süre nasıl hesaplanır?
Kuruluşun tamamlanma süresi, eksiksiz belge sunulmasına, şirket türüne ve ayrıca izin veya değerleme gerekip gerekmediğine bağlıdır. Bu nedenle her kuruluş için kesin bir gün sayısı vermek doğru değildir.
İlgili resmî kaynaklar
- Ticaret Bakanlığı – 2026 Elektronik Ticari Defter Sistemi Duyurusu
- Ticaret Bakanlığı – Şirket Bilgileri
- Ticaret Bakanlığı – Ticaret Sicili
Bu içerik yalnızca genel hukuki bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Spesifik durumlar için mutlaka bir avukata danışınız!
