Anonim şirket kurmak isteyenler için ilk adım yalnızca sermaye tutarını belirlemek değildir. Şirketin pay yapısı, yönetim kurulunun oluşumu, ileride yeni yatırımcı alınması ve esas sözleşmenin içeriği birlikte düşünülmelidir. Kuruluş işlemleri MERSİS üzerinden başlatılır ve ticaret siciline tescille tamamlanır.
Anonim şirketin temel özellikleri
Anonim şirket bir veya daha fazla pay sahibi tarafından kurulabilir. Pay sahibi gerçek kişi veya tüzel kişi olabilir. Şirket borçlarından kural olarak kendi malvarlığıyla sorumludur; pay sahiplerinin şirkete karşı temel borcu taahhüt ettikleri sermaye payını ödemektir. Yönetim ve temsil, bir veya birden fazla üyeden oluşabilen yönetim kuruluna aittir.
Ekim 2026 itibarıyla anonim şirketlerde asgari esas sermaye 250.000 TL’dir. Kayıtlı sermaye sistemini kabul eden halka açık olmayan anonim şirketlerde asgari başlangıç sermayesi 500.000 TL olarak uygulanır. Nakden taahhüt edilen payların itibari değerlerinin en az dörtte birinin tescilden önce, kalanının ise kanuni süre içinde ödenmesi gerekir. Ayni sermaye konulacaksa farklı değerlendirme ve belge koşulları gündeme gelir.
1. Şirket yapısı ve pay dağılımı belirlenir
Kurucular şirketin faaliyet alanını, merkezini ve ticaret unvanını belirler. Ardından sermayenin hangi tutarlarda ve kimler tarafından taahhüt edileceği kararlaştırılır. Tek kişiyle anonim şirket kurulması mümkün olmakla birlikte birden fazla pay sahibi bulunacaksa oy hakları, yönetim kurulu yapısı ve olası pay devri koşulları ayrıca ele alınmalıdır.
Anonim şirketlerde payların türü de önemlidir. Nama yazılı veya hamiline yazılı pay senetlerine ilişkin hükümler farklıdır. Üstelik bütün anonim şirket paylarının devri aynı şekilde gerçekleşmez. Henüz senede bağlanmamış paylar ile basılı pay senetleri bakımından farklı işlemler söz konusu olabilir.
2. Esas sözleşme hazırlanır
Anonim şirketin esas sözleşmesi şirketin unvanını, merkezini, faaliyet konusunu, sermayesini, paylara ilişkin temel bilgileri ve kanunen gerekli diğer kayıtları içerir. Kurucuların ortaklık ilişkisinde özel önem verdiği hususlar da hukuken izin verilen sınırlar içinde düzenlenebilir.
Kuruluş sözleşmesine sırf hazır metin olduğu için hüküm eklenmesi risklidir. Örneğin pay devrini sınırlayan kayıtlar, yönetim kuruluna ilişkin düzenlemeler veya belirli paylara tanınan haklar ileride yatırım ve ortaklıktan çıkış süreçlerini etkileyebilir. Sözleşmenin amacı yalnızca tescil işlemini geçmek değil, şirketin işleyişine uygun bir çerçeve kurmaktır.
3. MERSİS, sermaye ve kuruluş belgeleri tamamlanır
MERSİS üzerinde kuruluş kaydı oluşturulur ve esas sözleşme hazırlanır. Kurucuların, temsilcilerin ve yönetim kurulu üyelerinin durumuna göre imza ve kabul belgeleri düzenlenir. Nakdî sermayeye ilişkin ödeme belgesi, ilgili kuruluş koşulları kapsamında değerlendirilir.
Kuruluşta taşınmaz, fikrî hak veya başka bir ayni değer sermaye olarak konulacaksa değerleme ve ilgili kayıt işlemlerinin önceden incelenmesi gerekir. Ayrıca bankacılık, finans veya mevzuatta özel olarak belirtilen bazı faaliyet alanlarında kuruluş izne tabi olabilir. Sıradan bir ticaret şirketinin başvuru listesi, izne tabi bir anonim şirket için yeterli sayılmamalıdır.
4. Ticaret siciline tescil ve ilan
Şirket merkezi bakımından yetkili ticaret sicili müdürlüğü başvuruyu ve belgeleri inceler. Koşulların sağlanması üzerine tescil yapılır; ilan edilmesi gereken bilgiler ticaret sicili gazetesinde yayımlanır. Kuruluş sonrasında ticari defterler, vergi ve sosyal güvenlik yükümlülükleri ile faaliyet konusuna özgü izinlerin takibi devam eder.
Tescilin tamamlanması, her faaliyet için serbestçe işe başlanabileceği anlamına gelmez. Örneğin bir işletmenin faaliyet gösterebilmesi için özel ruhsat veya izin gerekiyorsa bu koşullar ayrıca yerine getirilmelidir.
Anonim şirket hangi durumlarda tercih edilir?
Yeni yatırımcı alınması planlanan, farklı pay grupları veya daha kapsamlı yönetim yapısı düşünülen girişimlerde anonim şirket modeli değerlendirilir. Bununla birlikte anonim şirket her durumda limited şirketten daha uygun değildir. Sermaye, yönetim, bağımsız denetim, pay devri ve karar alma ihtiyaçları şirketin ölçeğine göre incelenmelidir.
Kuruluş aşamasında en çok karıştırılan konulardan biri pay devrinin tamamen serbest olduğu düşüncesidir. Kanuni düzenlemeler, esas sözleşmedeki geçerli sınırlamalar ve payın niteliği sonucu değiştirebilir. Hamiline yazılı pay senetlerinde Merkezi Kayıt Kuruluşu bildirimi ayrıca önem taşır.
Kuruluştan önce hukuki kontrol neden önemlidir?
Tescil edilebilen bir esas sözleşme her zaman ortakların bütün ihtiyaçlarını karşılamaz. Kurucuların uzun vadeli beklentilerinin, temsil yetkilerinin ve ortaklık ilişkisinin hukuki sonuçlarının değerlendirilmesi sonradan yapılacak değişiklik ihtiyacını azaltabilir. Bu nedenle kuruluş belgeleri yalnızca biçimsel açıdan değil, içerik yönünden de incelenmelidir.
Şirketler Hukuku ve Ticari Hukuk Danışmanlığı sayfasında kuruluş ve ticaret sicili işlemlerinin genel hizmet kapsamı açıklanmaktadır.
Kuruluş sırasında dikkat edilmesi gereken iki ayrı ödeme
Anonim şirketin nakdî sermaye taahhüdü ile kuruluş sırasında ortaya çıkan idari giderler aynı kalem değildir. Nakden taahhüt edilen payların itibari değerlerinin en az yüzde yirmi beşi tescilden önce ödenir; kalan ödeme, kanuni süre ve esas sözleşmedeki düzenlemeler çerçevesinde tamamlanır. Ticaret sicili, kuruluş bildirimi ve diğer işlemler için oluşabilecek giderler ise bunlardan ayrıdır.
Resmî ücret ve giderler dönem içinde değişebileceğinden herhangi bir internet yazısındaki eski tarife esas alınmamalıdır. Başvuru öncesinde ilgili ticaret sicili müdürlüğünün güncel duyuruları ve gerekiyorsa banka işlemlerine ilişkin şartlar kontrol edilmelidir.
2026 kuruluşlarında elektronik defter uygulaması
Ticaret Bakanlığının duyurusuna göre 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren tescil edilen yeni şirketlerin pay defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defteri Elektronik Ticari Defter Sistemi’nde tutulur. Anonim şirkette yönetim kurulu karar defterinin elektronik ortamda tutulması ise ilgili düzenlemede tercihe bırakılmıştır. Kuruluş sonrasında hangi kararların nasıl kaydedileceği ve temsil değişikliklerinin nasıl belgelenmesi gerektiği bu çerçevede değerlendirilmelidir.
Resmî kaynaklar
- Ticaret Bakanlığı – 2026 Elektronik Ticari Defter Sistemi Duyurusu
- Ticaret Bakanlığı – Anonim Şirketlere İlişkin Bilgiler
- Ticaret Bakanlığı – Ticaret Sicili
Bu içerik yalnızca genel hukuki bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Spesifik durumlar için mutlaka bir avukata danışınız!
