Uluslararası satım sözleşmeleri, farklı ülkelerde faaliyet gösteren alıcı ve satıcılar arasındaki mal satışının hukuki koşullarını düzenler. İhracat ve ithalat işlemlerinde ürünün teslim edilmemesi, ödemenin gecikmesi veya malların sözleşmeye uygun olmaması ciddi uyuşmazlıklara neden olabilir.
Uluslararası satım sözleşmelerinde dikkat edilmesi gereken başlıca hususlar; uygulanacak hukuk, ürün özellikleri, fiyat, ödeme yöntemi, teslim şekli, hasar riski ve uyuşmazlıkların çözümüdür. Bu konuların açıkça düzenlenmesi, tarafların yükümlülüklerini öngörebilmesini ve ticari risklerin yönetilmesini kolaylaştırır.
Uluslararası Satım Sözleşmesi Nedir?
Uluslararası satım sözleşmesi, farklı ülkelerde işyerleri bulunan taraflar arasında gerçekleştirilen mal satışını konu alan sözleşmedir. Satıcı, kararlaştırılan malları teslim etmekle; alıcı ise bedeli ödemek ve malları teslim almakla yükümlüdür.
Yurt içi satışlardan farklı olarak uluslararası işlemlerde birden fazla hukuk düzeni gündeme gelebilir. Gümrük işlemleri, taşıma, sigorta ve yabancı ülkelerdeki düzenlemeler de ticari ilişkinin sonuçlarını etkileyebilir.
Bu nedenle yalnızca ürün fiyatını ve teslim tarihini belirlemek, kapsamlı bir ihracat sözleşmesi hazırlamak için yeterli olmayabilir.
Uluslararası Satım Sözleşmelerine Hangi Hukuk Uygulanır?
Viyana Satım Sözleşmesi (CISG)
Viyana Satım Sözleşmesi (CISG), uluslararası mal satışlarında ortak kurallar oluşturmak amacıyla kabul edilen bir Birleşmiş Milletler sözleşmesidir. Türkiye’de 1 Ağustos 2011 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
CISG, uygulama koşulları gerçekleştiğinde satım sözleşmesinin kurulmasını, tarafların yükümlülüklerini ve sözleşmeye aykırılığın sonuçlarını düzenler.
Ancak bütün uluslararası satışlara uygulanmaz. Örneğin tüketici amaçlı bazı alımlar ve belirli mal türleri kapsam dışında bırakılmıştır. Ayrıca sözleşmenin geçerliliği ve mülkiyetin geçişi gibi konuların tamamını düzenlemez.
Sözleşmede Hukuk Seçimi
5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 24. maddesi, yabancılık unsuru taşıyan sözleşmelerde hukuk seçimine ilişkin temel düzenlemeyi içerir.
Taraflar uygulanacak hukuku kararlaştırabilir. Ancak Türk hukukunun seçilmesi, CISG’nin kendiliğinden uygulanmayacağı anlamına gelmez. CISG’nin dışlanması isteniyorsa bunun hukuki sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir.
Ürün, Fiyat ve Ödeme Koşulları Nasıl Belirlenmelidir?
Ürün Özellikleri ve Kalite Standartları
Satılacak ürünün miktarı, teknik özellikleri, kalitesi ve kullanım amacı mümkün olduğunca açık belirtilmelidir.
Örneğin bir makinenin yalnızca modelinin yazılması, üretim kapasitesi veya teknik performansına ilişkin beklentileri karşılamayabilir. Bu nedenle gerektiğinde teknik şartname sözleşmeye eklenmelidir.
CISG’nin 35. maddesi, malların sözleşmede kararlaştırılan miktar, kalite ve özelliklere uygunluğu bakımından temel düzenlemeler içerir.
Bedel ve Ödeme Yöntemi
Satış bedeli, para birimi, ödeme tarihi ve banka masraflarının paylaşımı belirlenmelidir.
Peşin ödeme, mal mukabili ödeme, vesaik mukabili ödeme ve akreditif farklı ticari riskler taşır. Örneğin mal mukabili satışta ihracatçı, malları gönderdikten sonra bedelin ödenmemesi riskiyle karşılaşabilir.
Akreditifli işlemlerde ise satış sözleşmesiyle bankaya sunulacak belge koşullarının uyumlu olması gerekir. Ödeme yönteminin belirlenmesi, sözleşmenin diğer hükümlerinden bağımsız düşünülmemelidir.
Uluslararası Satım Sözleşmelerinde Teslim Şekilleri Neden Önemlidir?
Incoterms 2020 Kuralları
Incoterms, Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan uluslararası ticari teslim kurallarıdır. Bu kurallar, taşıma organizasyonu, masraflar ve hasar riskinin paylaşımı gibi konuların belirlenmesinde kullanılır.
EXW, FCA, FOB, CIF ve DAP yaygın olarak karşılaşılan teslim şekillerindendir. Sözleşmede yalnızca üç harfli kodun belirtilmesi yerine teslim yeri ve uygulanacak Incoterms versiyonu da açıkça yazılmalıdır.
Teslim, Hasar Riski ve Mülkiyetin Geçişi
Malların teslim edilmesi, hasar riskinin alıcıya geçmesi ve mülkiyetin devredilmesi aynı hukuki işlem değildir.
Incoterms kuralları, seçilen teslim şekline göre hasar riskinin hangi aşamada geçtiğini düzenler. Ancak mülkiyetin geçişini tek başına belirlemez.
Bu nedenle özellikle yüksek bedelli ürün satışlarında mülkiyete ilişkin hükümler ve uygulanacak hukuk birlikte değerlendirilmelidir.
Sözleşmeye Aykırılık ve Tazminat Sorumluluğu
Ayıplı Mal, Eksik Teslim ve Gecikme
Uluslararası satım sözleşmelerinde en önemli uyuşmazlık nedenlerinden biri, teslim edilen malın kararlaştırılan özellikleri taşımamasıdır.
CISG’nin 38 ve 39. maddeleri, malların incelenmesi ve uygunsuzlukların bildirilmesi bakımından önemlidir. Alıcının ayıbı tespit etmesi ve niteliğini belirterek uygun zamanda bildirmesi, haklarını kullanabilmesi açısından belirleyici olabilir.
Sözleşmeye aykırılık hâlinde ifanın talep edilmesi, bedel indirimi, tazminat veya sözleşmeden dönme gibi hukuki yollar gündeme gelebilir. Bunların koşulları ihlalin niteliğine göre değişir.
Mücbir Sebep ve Beklenmeyen Hâller
Savaş, doğal afet, ticaret yasakları ve tedarik zincirindeki ciddi aksaklıklar sözleşmenin yerine getirilmesini etkileyebilir.
Ancak bu olayların meydana gelmesi, tarafları her durumda sorumluluktan kurtarmaz. CISG’nin 79. maddesinde tarafın kontrolü dışındaki engeller nedeniyle sorumluluktan kurtulabilmesi belirli koşullara bağlanmıştır.
Sözleşmede olağanüstü olayların kapsamı, bildirim yükümlülüğü, gecikmenin sonuçları ve gerektiğinde yeniden müzakere koşulları ayrıca düzenlenebilir.
Uyuşmazlık Çıkarsa Hangi Mahkeme veya Tahkim Merkezi Yetkilidir?
Uluslararası satım sözleşmelerinde uyuşmazlığın hangi ülkede ve hangi yöntemle çözüleceği önemli bir konudur.
Taraflar, hukuken mümkün olan sınırlar içinde devlet mahkemelerini veya tahkim yolunu tercih edebilir. Tahkim seçiliyorsa tahkim yeri, dili, kuralları ve hakem sayısı gibi konuların belirlenmesi faydalıdır.
Uygulanacak hukuk ile yetkili mahkeme aynı şey değildir. Sözleşmeye Türk hukukunun uygulanacak olması, uyuşmazlığın mutlaka Türk mahkemelerinde görüleceği anlamına gelmez.
Ayrıca verilen kararın karşı tarafın bulunduğu ülkede tanınması ve icra edilebilmesi de sözleşme hazırlanırken değerlendirilmelidir.
Uluslararası Satım Sözleşmesi Hazırlarken Genel Değerlendirme
Uluslararası satış işlemlerinde hukuki riskler yalnızca uyuşmazlık ortaya çıktığında önem kazanmaz. Ürünün hazırlanmasından ödemenin tahsiline kadar bütün ticari süreçleri etkileyebilir.
Bu nedenle sözleşme hazırlanırken satış, finans, lojistik ve hukuk birimlerinin birlikte değerlendirme yapması önemlidir. Uluslararası satım sözleşmesinin ticari işlemin özelliklerine göre hazırlanması, tarafların sorumluluklarını belirginleştirerek ileride yaşanabilecek anlaşmazlıkların azaltılmasına katkı sağlayabilir.
Resmî Kaynakça
- Birleşmiş Milletler UNCITRAL – Viyana Satım Sözleşmesi (CISG): Uygulama alanı, sözleşmenin kurulması, tarafların yükümlülükleri ve sözleşmeye aykırılık.
https://uncitral.un.org/en/texts/salegoods/conventions/sale_of_goods/cisg - Birleşmiş Milletler UNCITRAL – CISG Taraf Devletler ve Yürürlük Bilgileri: Türkiye’nin sözleşmeye katılımı ve yürürlük tarihi.
https://uncitral.un.org/en/texts/salegoods/conventions/sale_of_goods/cisg/status - T.C. Resmî Gazete – 5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun: Hukuk seçimi ve milletlerarası uyuşmazlıklar.
https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2007/12/20071212-1.htm - T.C. Ticaret Bakanlığı – Dış Ticarette Ödeme Şekli Kodları: Uluslararası ticarette kullanılan ödeme yöntemleri.
https://ticaret.gov.tr/gumruk-islemleri/dijital-gumruk-uygulamalari/edi-xml-referans-mesajlari/odeme-sekli-kodlari - Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) – Incoterms ve Ticari Sözleşmeler: Teslim şekilleri, risklerin paylaşımı ve Incoterms kurallarının kapsamı.
https://library.iccwbo.org/clp/clp-incoterms-qa-2020.htm
Bu içerik yalnızca genel hukuki bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Spesifik durumlar için mutlaka bir avukata danışınız!
